سونوگرافی پانکراس و کاربردهای آن

پانکراس چیست و چه نقشی در بدن دارد؟

پانکراس، که به آن لوزالمعده نیز گفته می‌شود، یک غده بزرگ و دراز است که در پشت معده و در قسمت فوقانی شکم قرار دارد. این عضو کوچک اما پرکار، دو وظیفه حیاتی را بر عهده دارد: وظیفه برون‌ریز و درون‌ریز. در بخش برون‌ریز، پانکراس آنزیم‌های گوارشی مانند آمیلاز، لیپاز و پروتئاز را تولید و به روده کوچک می‌فرستد تا به هضم کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها کمک کند. از سوی دیگر، بخش درون‌ریز پانکراس شامل خوشه‌هایی از سلول‌ها به نام جزایر لانگرهانس است که هورمون‌های مهمی چون انسولین و گلوکاگون را ترشح می‌کنند. این هورمون‌ها نقش اساسی در کنترل سطح قند خون ایفا می‌کنند و اختلال در تولید آن‌ها می‌تواند منجر به بیماری‌های متابولیکی مانند دیابت شود.

چه زمانی نیاز به بررسی پانکراس با سونوگرافی است؟

پزشکان در شرایط بالینی خاصی ممکن است به سونوگرافی پانکراس روی آورند. این شرایط معمولاً با علائمی همراه هستند که می‌توانند نشان‌دهنده یک مشکل در پانکراس باشند. درد شکم، به ویژه در قسمت فوقانی و میانی که ممکن است به پشت انتشار یابد، یکی از شایع‌ترین این علائم است. یرقان (زردی پوست و چشم)، کاهش وزن بی‌دلیل، سوءهاضمه مزمن و تغییرات در رنگ مدفوع نیز می‌توانند از نشانه‌های بیماری‌های پانکراس باشند. سونوگرافی پانکراس همچنین در مواردی که پزشک به التهاب حاد یا مزمن (پانکراتیت)، کیست‌های پانکراس، یا تومورهای احتمالی مشکوک است، به عنوان اولین ابزار تشخیصی غیرتهاجمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش‌های بررسی وضعیت پانکراس

اگرچه تشخیص پانکراس با سونوگرافی یکی از رایج‌ترین و ایمن‌ترین راهکارهای تصویربرداری است، اما این تنها گزینه پیش روی پزشکان نیست. بسته به شرایط بالینی بیمار، شدت علائم و نتایج اولیه معاینات یا آزمایش‌ها، ممکن است از سایر روش‌های پیشرفته‌تر نیز استفاده شود تا تصویری دقیق‌تر و کامل‌تر از این اندام و بافت‌های اطراف آن به دست آید.

۱. سی‌تی اسکن  (CT Scan)

سی‌تی اسکن با استفاده از اشعه ایکس و پردازش کامپیوتری، تصاویر مقطعی بسیار دقیق و سه‌بعدی از پانکراس ارائه می‌دهد. این روش به‌ویژه در تشخیص تومورها، بررسی شدت پانکراتیت حاد، ارزیابی عوارض ناشی از التهاب و شناسایی ضایعات مشکوک کاربرد دارد. دقت بالای آن در نمایش تغییرات ساختاری، باعث شده که یکی از اصلی‌ترین ابزارها در بررسی موارد پیچیده باشد.

۲.  ام‌آر‌آی (MRI) و ام‌آر‌سی‌پی (MRCP)

ام‌آر‌آی با استفاده از میدان مغناطیسی، تصاویر بسیار دقیق و بدون اشعه از پانکراس و اندام‌های مجاور تهیه می‌کند. زیرمجموعه‌ای از آن، MRCP، به‌طور اختصاصی مجاری صفراوی و پانکراسی را بررسی کرده و می‌تواند انسداد، تنگی یا سنگ‌های این مجاری را با وضوح بالا شناسایی کند. همچنین، MRI در تمایز بین تومورهای جامد و کیست‌ها عملکرد بسیار خوبی دارد.

۳. سونوگرافی اندوسکوپیک  (EUS)

EUS یکی از پیشرفته‌ترین تکنیک‌های ارزیابی پانکراس است که در آن، پروب سونوگرافی به انتهای یک آندوسکوپ متصل شده و از طریق مری و معده به نزدیکی پانکراس هدایت می‌شود. این روش به دلیل فاصله بسیار کم پروب تا بافت پانکراس، تصاویر با وضوح فوق‌العاده بالا ارائه می‌دهد و در شناسایی ضایعات کوچک که با سایر روش‌ها ممکن است دیده نشوند، بسیار مؤثر است. علاوه بر این، امکان نمونه‌برداری با هدایت مستقیم تصویر (FNA) را فراهم می‌کند که برای تشخیص قطعی ضایعات ضروری است.

پانکراس غده ‎ای در قسمت خلفی و بالایی حفره شکمی است که وظیفه دارد آنزیم ‎های هضم کننده غذا را تولید و هورمون‏ های تنظیم کننده قند خون را در بدن ترشح کند. پانکراس ممکن است به بیماری‏ های مختلفی از قبیل پانکراتیت و یا سرطان پانکراس مبتلا شود که هر یک از آن‏ها، به واسطه سونوگرافی پانکراس قابل تشخیص خواهند بود.

پانکراس طبیعی در سونوگرافی، بافتی یکنواخت دارد و دارای ۳ ناحیه سر، گردن و دم می‏ باشد. اگر هر یک از این ۳ بخش دچار بیماری یا آسیب دیدگی شوند، در نتایج سونوگرافی پانکراس قابل مشاهده خواهند بود. در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا بیشتر با نحوه تشخیص بیماری‏ های مختلف در پانکراس توسط سونوگرافی آشنا شویم.

سونوگرافی پانکراس و بیماری های قابل تشخیص با آن

سونوگرافی پانکراس که یک روش تشخیصی مطمئن و دقیق به شمار می‎ رود، می ‎تواند انواع بیماری‎ های پانکراس را تشخیص دهد و به بیمار و پزشک در مسیر درمان کمک کند. انواع بیماری‎ های قابل تشخیص با سونوگرافی پانکراس عبارتند از:

• پانکراتیت یا التهاب لوزالمعده

با التهاب پانکراس یا همان لوزالمعده، آنزیم ‏های درون آن فعال شده و به بافت‏ های تولیدکننده آنزیم آسیب وارد می‎ کنند. بیماری پانکراتیت می‎تواند منجر به از دست رفتن عملکرد پانکراس شود و مشکلات هضم و دیابت را به وجود بیاورد.

سونوگرافی پانکراس برای تشخیص التهاب آن، به شیوه اندوسکوپیک انجام می‎ شود. به طوری که تصاویر واضحی از لوزالمعده، پانکراس و مجاری صفراوی تهیه کرده و در اختیار پزشک قرار می ‎دهد. در روش اندوسکوپیک، یک لوله باریک و منعطف از طریف دهان وارد معده شده و با انتشار امواج اولتراسوند، از داخل بدن تصاویر مورد نیاز را فراهم می‎ کند.

تصاویر بدست آمده می‎ توانند التهابات و اختلالات موجود در نواحی مختلف پانکراس را نمایش دهند و پزشک را از وضعیت سلامتی پانکراس مطلع کنند.

• سرطان پانکراس

یکی دیگر از بیماری‎ های قابل تشخیص با سونوگرافی پانکراس، سرطان است. سرطان پانکراس به طور کلی تشخیص سختی دارد و تا زمانی که تست‏ های غربالگری برای آن صورت نگیرد، قابل تشخیص نیست. سونوگرافی پانکراس که اغلب به روش اندوسکوپیک انجام می‎ شود، می‏تواند توده‏ های غیرطبیعی، التهابات و تومورهایی که نشان دهنده سرطان پانکراس هستند را آشکار کند.

علاوه بر سونوگرافی به روش آندوسکوپی، سونوگرافی شکم نیز می‏ تواند به تشخیص سرطان پانکراس کمک کند و علائم و نشانه ‎های این عارضه را در تصاویر سونوگرافی به پزشک نشان دهد.

دقت داشته باشید که سونوگرافی شکمی و اندوسکوپیک پانکراس برای تشخیص سرطان کافی نیست. به همین علت واجب است تا آزمایشات خون و یا حتی ام آر آی نیز انجام شود.

• عفونت پانکراس

هنگامی که پانکراس عفونت داشته باشد، در تصاویر سونوگرافی تغییراتی را به وجود می ‎آورد. این تغییرات ممکن است به شکل تورم غیر عادی پانکراس، تغییر در حالت بافت طبیعی، وجود کیست در آن و یا کاهش اوقات تغییر شکل‏ های غیر طبیعی در لوله پانکراتیت مشاهده شود.

اگر پزشک شما مشکوک به عفونت پانکراس باشد، سونوگرافی لوزالمعده به روش آندوسکوپی یا شکمی را تجویز می‏ کند تا تغییرات به وجود آمده را مشاهده کند.

• کیست پانکراس

کیست پانکراس که معمولاً حفره‏ هایی غیر عادی و پر از مایع است، همانند سایر کیست‏ ها، به کمک سونوگرافی قابل معاینه و تشخیص می‏ باشد. کیست‏ های پانکراس می‏ توانند انواع مختلفی از جمله کیست ساده تا کیست ‏های پیچیده با محتویات مختلفی داشته باشند.

سونوگرافی پانکراس به پزشکان کمک می‏ کند تا کیست‏ های آن را به راحتی تشخیص بدهند. این کیست‏ ها در سونوگرافی پانکراس به شکل حفره‏ های تاریک با لبه‏ های معینی در بافت پانکراس، قابل مشاهده هستند.

تشخیص پانکراتیت با سونوگرافی

برای تشخیص التهاب پانکراس یا همان پانکراتیت با سونوگرافی، دو روش وجود دارد:

1. سونوگرافی شکمی
2. سونوگرافی آندوسکوپیک

برای تشخیص پانکراتیت یا همان التهاب پانکراس، پزشک ابتدا بیمار را در موقعیت مناسبی برای اجرای سونوگرافی قرار می‏ دهد. سپس با استفاده از دستگاه سونوگرافی، فرآیند سونوگرافی شکم یا سونوگرافی آندوسکوپیک را آغاز می‏ کند. در طول سونوگرافی پانکراس، پزشک به دنبال تغییراتی در بافت و ساختار پانکراس می ‏گردد که اغلب عبارتند از:

• تورم پانکراس: سونوگرافی می ‏تواند التهابات و تورم‏ هایی که در بافت پانکراس به وجود می ‎آید را تشخیص دهد. این تغییرات ممکن است منجر به افزایش حجم و یا اندازه پانکراس شود که معمولاً در تصاویر بدست آمده توسط سونوگرافی، قابل مشاهده هستند.
• تغییر در بافت: پانکراتیت می‎ تواند پانکراس را ملتهب کند و منجر به تغییر در بافت آن شود. این تغییرات اغلب شامل نواحی هیپواکوئیک (کم فشاری صدا) هستند که در تصاویر بدست آمده از سونوگرافی نمایش داده می‎ شوند.
• وجود نشانه‏ هایی مانند عفونت یا کیست: اگر پانکراتیت با عفونت همراه باشد یا باعث تشکیل کیست در این عضو شود، در تصاویر سونوگرافی می‎توان تغییرات ناشی از عفونت در لوله ‎های پانکراس و همچنین کیست‏ های حاوی مایعات را مشاهده کرد.

آیا با سونوگرافی می‎ توان سرطان پانکراس را تشخیص داد؟

بله، همانطور که قبل تر اشاره کردیم، سرطان پانکراس یکی از بیماری‎‏ های قابل تشخیص با سونوگرافی می‏ باشد. انواع سونوگرافی مناسب برای تشخیص سرطان پانکراس، با استفاده از فناوری امواج صوتی، تصاویری از پانکراس و دستگاه گوارش را تهیه می‎ کنند و به پزشکان اجازه می‏ دهند تا تومورها، التهابات و یا حتی تغییر سایز و اندازه مجرای صفراوی را مشاهده کنند.

کاربردهای سونوگرافی پانکراس

سونوگرافی پانکراس یا همان طحال، کاربردهای متنوعی دارد و می ‏تواند به تشخیص هر یک از مشکلات زیر کمک کند:

• تشخیص و اندازه گیری اندازه پانکراس
• تشخیص و مانیتور کردن کیست‏ های پانکراسی
• ارزیابی آسیب‏ های ناشی از ضربه یا صدمات پانکراسی
• تشخیص و شناسایی انواع توده ‏های سرطانی در پانکراس
• تشخیص التهابات حاد و یا مزمن ناشی از بیماری پانکراتیت
• تشخیص انواع عفونت و تغییر ساختار در مجاری صفراوی
• تشخیص و بررسی عوارض ناشی از جراحی و درمان‏ های مرتبط با بیماری پانکراس

انواع سونوگرافی برای تشخیص بیماری‏ های مرتبط با پانکراس

سونوگرافی با توجه به نوع امواجی که ساطع می‎ کند، انواع مختلفی داشته که هر کدام می‏ توانند به تشخیص اختلالات به وجود آمده در پانکراس کمک کنند. انواع سونوگرافی برای تشخیص بیماری‏ های پانکراس را در ادامه بررسی کردیم.

سونوگرافی ترانس آبدومینال

در این روش، مبدل صوتی یا همان پروب سونوگرافی، بر روی ناحیه شکمی قرار می‎ گیرد؛ سپس امواج صوتی از طریق بافت‏ های شکمی به پانکراس می‎ رسد و تصاویری از این عضو را به وجود می ‎آورد. این روش یکی از بهترین راه ها برای تشخیص انواع بیماری‏ های عفونی و التهابی در پانکراس می ‎باشد.

سونوگرافی آندوسکوپی

سونوگرافی آندوسکوپی یا همان سونوگرافی از مری، روشی است که طی آن یک لوله باریک و منعطف از طریق مری وارد بدن شده و به معده می ‎رسد. بعد از آنکه لوله به مری رسید، امواج صوتی از طریق دستگاه سونوگرافی منتشر شده و بازتاب این امواج، می‎ تواند تصاویری از اندام‏ پانکراس را تهیه کند.

سونوگرافی داپلر

سونوگرافی داپلر یک فناوری نوین در عرصه پزشکی است که از امواج فراصوت برای تصویربرداری از جریان خون در داخل عروق استفاده می‏ کند. سونوگرافی داپلر با ارزیابی جریان خون در عروق پانکراسی، می‎ تواند اختلالاتی مانند نارسایی، گشادی و یا گرفتگی عروق خونی در پانکراس را تشخیص دهد. همچنین می ‎تواند پانکراتیت مزمن و یا تومورهایی که در پانکراس نیز وجود دارند را تشخیص بدهد.

سونوگرافی داپلر، یکی دیگر از بهترین روش ‎ها برای تشخیص انواع آسیب دیدگی ‏ها و بیماری ‏هایی است که در پانکراس به وجود می‎ آید و اینکه آیا برای شما مناسب است یا خیر، به تشخیص پزشکتان بستگی دارد.

آیا سونوگرافی به تنهایی برای تشخیص مشکلات پانکراس کافی است؟

خیر. در صورتی که پانکراس به سرطان، پانکراتیت و یا نارسایی مبتلا شده باشد، سونوگرافی تنها روش مناسب برای تشخیص این عارضه نیست. بلکه از آزمایشات دیگری به شرح زیر برای کسب اطمینان بیشتر از سلامتی پانکراس استفاده می ‎شود:

• آزمایش مدفوع برای اندازه‌گیری سطح چربی در مدفوع
• آزمایش خون برای بررسی افزایش یا کاهش سطح آنزیم‏ های پانکراس
• تصویربرداری MRI برای بررسی ناهنجاری‏ های کیسه صفرا و پانکراس
• سی تی اسکن برای بررسی سنگ‏ های صفراوی و ارزیابی التهاب لوزالمعده

مزایای سونوگرافی در ارزیابی پانکراس

سونوگرافی به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، به عنوان یک ابزار ارزشمند در ارزیابی پانکراس شناخته می‌شود:

• ایمنی کامل و بدون اشعه: سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده می‌کند و هیچ‌گونه اشعه یونیزان ندارد، بنابراین برای تمام گروه‌های سنی، حتی کودکان و زنان باردار، بی‌خطر است.
• غیرتهاجمی و بدون درد: این روش نیازی به ورود ابزار به بدن یا بی‌حسی ندارد و بیمار فقط فشار ملایمی از پروب روی شکم احساس می‌کند.
• هزینه کمتر نسبت به روش‌های پیشرفته‌تر: در مقایسه با سی‌تی اسکن یا ام‌آر‌آی، هزینه انجام سونوگرافی پایین‌تر است و در بسیاری از مراکز به‌راحتی قابل دسترس می‌باشد.
• سرعت بالا در انجام و اعلام نتایج: کل فرآیند معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و در بسیاری از موارد، نتایج بلافاصله پس از انجام به بیمار ارائه می‌شود.
• امکان تکرارپذیری برای پیگیری درمان: به دلیل ایمنی بالا، می‌توان سونوگرافی را به دفعات و در فواصل کوتاه انجام داد تا روند درمان و تغییرات پانکراس ارزیابی شود.
• کمک به شناسایی علل اولیه علائم: سونوگرافی می‌تواند به‌سرعت اطلاعات مهمی در مورد اندازه، شکل، بافت پانکراس، وجود توده یا کیست، و وضعیت مجاری صفراوی در اختیار پزشک قرار دهد.
• کاربرد وسیع در شرایط اورژانسی: در بیمارانی که با درد شدید شکم یا علائم پانکراتیت مراجعه می‌کنند، سونوگرافی یک ابزار اولیه و سریع برای ارزیابی وضعیت پانکراس و مجاری صفراوی است.

محدودیت‌ها و چالش‌های سونوگرافی پانکراس

با وجود مزایای فراوان، سونوگرافی پانکراس نیز با چالش‌ها و محدودیت‌هایی روبرو است که باید به آن‌ها توجه داشت:

• محل قرارگیری پانکراس: پانکراس در پشت معده و روده کوچک قرار دارد. گازهای روده، به ویژه در افراد با سندروم روده تحریک‌پذیر یا نفخ مزمن، می‌توانند مانع از عبور امواج صوتی شوند و کیفیت تصویر را به شدت کاهش دهند.
• اضافه‌وزن و چاقی: در افراد با بافت چربی زیاد در شکم، دستیابی به یک تصویر واضح از پانکراس دشوارتر است. چربی اضافی باعث تضعیف امواج صوتی می‌شود و عمق نفوذ آن‌ها را کاهش می‌دهد.
• مهارت پزشک: کیفیت تصویر و دقت تشخیص سونوگرافی به شدت وابسته به مهارت و تجربه پزشک سونوگرافیست است. یک سونوگرافیست ماهر می‌تواند از تکنیک‌های مختلف برای غلبه بر برخی از این محدودیت‌ها استفاده کند.
• عدم توانایی در تشخیص دقیق ضایعات کوچک: گاهی اوقات ضایعات بسیار کوچک یا تومورهای اولیه ممکن است در سونوگرافی قابل مشاهده نباشند، به همین دلیل در صورت وجود شک بالینی، به روش‌های تصویربرداری مکمل نیاز است.

بهترین دستگاه برای سونوگرافی پانکراس و مزایای آن

سونوگرافی هندهلد یا سونوگرافی پرتابل، یکی از بهترین دستگاه‏ ها برای سونوگرافی پانکراس می ‎باشد. سونوگرافی هندهلد که به صورت وایرلس عمل می‎کند، می‏ تواند به تلفن همراه، تبلت و یا کامپیوتر با سیستم عامل اندروید، ویندوز و یا IOS متصل شود و تصاویر بدست آمده را نمایش دهد.

این دستگاه تنها برای تشخیص بیماری‏ های پانکراس نبوده و می‎ تواند وضعیت اندام ‏های داخلی در ناحیه شکم و همچنین سلامتی قلب و عروق و ریه ‏ها را معاینه کند. حتی از آن می‏ توان در معاینه دام برای سونوگرافی دامپزشکی استفاده کرد.

اگر پزشکی هستید که به رشد خود فکر می کنید می‏ توانید برای تهیه دستگاه سونوگرافی هندهلد سبک وزن و باکیفیت، با شرکت ایده گستر قدرت در ارتباط باشید و این محصول را با قیمت مناسبی تهیه کنید. حتی اگر پزشکانی که می شناسید که هنوز از این ابزار استفاده نمی کنند هم می توانید آن را معرفی کنید تا روند تشخیص و درمان انواع بیماری ها و مشکلات بهبود پیدا کند.

شرکت ایده گستر قدرت، دارای نمایندگی انحصاری کمپانی‎ های خوشنامی همچون سونواستار می ‏باشد. تیم ایده گستر قدرت متعهد به واردات محصولات پزشکی با کیفیت بسیار بالا بوده و محصولاتی که با استفاده از فناوری‏ های نوین تهیه شدند را با قیمتی مناسب به فروش می‏ رساند. برای آشنایی بیشتر با محصولات و خدمات ایده گستر قدرت می‏ توانید به وبسایت و یا صفحه اینستاگرام مجموعه سر بزنید و یا با کارشناسان ما تماس بگیرید.